Thân Đức Nam là vậy, cái gì cũng phải rõ ràng, rành mạch. Nếu có năng lực, anh cũng chẳng ngại gì mà không dám nhận nó về mình, nhưng nếu có gì chưa được, anh cũng sẵn sàng phơi bày cho mọi người cùng biết. Anh nói: "Kinh doanh là cái nghiệp của tôi".

Khi rời quân ngũ, anh đứng ra lập công ty TNHH, nhưng với ước muốn được cống hiến cho xã hội nhiều hơn, Thân Đức Nam ao ước một ngày nào đó được vào làm ở doanh nghiệp nhà nước. Mong muốn đó trở thành hiện thực, anh được làm giám đốc một xí nghiệp nhỏ thuộc Cienco 5. Từ đây, sự nghiệp của anh cứ thế tiến lên, để rồi đùng một cái, năm 2004 anh được "nhấc" lên một vị trí mà anh chưa khi nào dám nghĩ tới: Quyền Tổng giám đốc (TGĐ) Tổng công ty (TCT) Xây dựng công trình giao thông 5 (Cienco 5). 

Lên chức nhưng lại rơi vào đúng cái vị trí "xương xẩu" nhất Bộ Giao thông vận tải. "Cái chức" nghe rõ to mà chẳng ai dám nhận. Đây cũng là thời điểm khó khăn nhất trong sự nghiệp của Thân Đức Nam. Chỉ ba năm sau, anh đã lèo lái con thuyền Cienco 5 rệu rã, sắp phá sản trở thành TCT mạnh của ngành giao thông vận tải. Năm 2007, Chương trình phát triển của Liên Hiệp Quốc đã xếp Cienco 5 đứng đầu danh sách các doanh nghiệp xây dựng của ngành giao thông, lọt vào Top 200 doanh nghiệp đứng đầu VN. Cienco 5 còn được Nhà nước tặng thưởng nhiều danh hiệu cao quý khác như Huân chương Độc lập hạng nhì, Danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, được bầu chọn là thương hiệu mạnh 3 năm liền 2004, 2005, 2006 do Thời báo kinh tế Việt Nam tổ chức.

Tôi và Thân Đức Nam bắt đầu câu chuyện bằng những ngày khó khăn nhất của anh.

* Khi được bổ nhiệm quyền TGĐ Cienco 5, nhiều người than hộ anh: "Khổ thân thằng Nam, sức nó làm sao gánh nổi Tổng 5", còn anh thì sao?

- Đang làm Giám đốc Công ty 507, doanh nghiệp làm ăn rất tốt, tôi được điều về làm quyền TGĐ một TCT làm ăn thua lỗ. Lúc đó, nhiều người nghĩ là ông Nam ham mê chức TGĐ chứ chắc chắn sẽ không xoay chuyển được gì. Tôi không phản hồi gì mà chỉ nghe dư luận và những lời đàm tiếu đó với tinh thần cầu thị, chứng minh bằng những việc làm của mình. Khi về làm quyền TGĐ, tôi xác định mình phải có đủ tầm, phải sáng tạo, đủ bình tĩnh để xử lý tình huống. Tôi hiểu rất rõ, đơn vị đang khó khăn vô cùng, nếu mình không có quyết tâm hay tự tin trong việc xử lý thì không thể làm lãnh đạo được. 

* Từ giám đốc một công ty lên làm quyền TGĐ, giống như từ sông ra biển. Ông có bị choáng ngợp?

- Trước đó, tôi đã được HĐQT TCT bổ nhiệm chức danh phó TGĐ, nhưng chủ yếu làm Giám đốc điều hành Công ty 507 và Giám đốc Xí nghiệp 545. Khi nhận quyết định về làm quyền TGĐ, tôi chưa hình dung được bối cảnh và mô hình của TC. Tuần đầu tiên, tôi thực sự bối rối. Tôi phải tập nhìn nhận các phòng ban, các dự án. Những công trình mà Bộ Giao thông vận tải giao cho, tôi cũng chưa nắm được hết. Có rất nhiều tình huống xảy ra. Vì thế một mặt tôi phải nhìn nhận một cách cầu thị để học tập những người đi trước, cùng HĐQT xây dựng một mô hình TCT mới. Lúc này rất khó khăn. Khó khăn về tài chính, khó khăn về vấn đề nhân sự, gần 60 đơn vị thành viên.

* Khi ông về làm quyền TGĐ, Ngân hàng Nhà nước đã khuyến cáo các ngân hàng thương mại không nên cho Cienco 5 vay vốn, vì nguy cơ dẫn đến phá sản?

- Chính xác, trước khi tôi về TCT, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã nói trên VTV1, đề nghị các ngân hàng không cho Cienco 5 vay vốn nữa, nếu không sẽ đứng trên bờ vực thẳm. Điều đó đã làm cho Cienco 5 điêu đứng, có dự án mà không có tiền. Tôi đã phải mở cửa, đến với Ngân hàng Đầu tư và Phát triển và Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, hai ngân hàng mà Cienco 5 có dư nợ lớn nhất. Lúc đó cũng nhờ Chính phủ có văn bản đề nghị các ngân hàng hỗ trợ cho Cienco 5. Và có lẽ, chính cái thương hiệu mình về làm TGĐ, một người lãnh đạo mới, có khả năng vượt qua được khó khăn để xây dựng lại TCT, xây dựng niềm tin để ngân hàng tiếp tục hỗ trợ vốn. Khó khăn về tài chính được tháo gỡ, các dự án dang dở được tiếp tục, dự án mới về bất động sản được triển khai.

* Vấn đề nhân sự, ông giải quyết như thế nào?

- Khoảng 60 đơn vị thành viên, sau một thời gian, tôi cùng HĐQT sắp xếp lại còn hơn 30 doanh nghiệp. Các đơn vị làm ăn thua lỗ được nhập vào các đơn vị làm ăn có hiệu quả. Ai không có năng lực lãnh đạo, không có quyết tâm và tâm huyết thì thuyên chuyển công tác vào một vị trí thích hợp. Cán bộ trẻ, có năng lực và tâm huyết được bổ nhiệm lên một chức vụ mới để cùng gánh vác trách nhiệm. Tôi đưa cả đội trưởng lên làm giám đốc. Ngay trong năm đầu tiên khi tôi làm TGĐ, tôi thay và điều chuyển 50% số giám đốc thuộc TCT quản lý (khoảng 30 người).

* Đụng đến nhân sự là điều rất khó vì ảnh hưởng đến quyền lợi của người ta. Những người đang là giám đốc bị xuống làm phó giám đốc hoặc cán bộ, họ có phản ứng?

- Mình đã xác định rồi, khi động vào vấn đề nhân sự là động vào cái tế nhị nhất, khó khăn nhất. Người ta đang làm giám đốc bị đưa xuống làm phó giám đốc, dĩ nhiên họ bị mất nhiều quyền lợi. Đơn thư kiện cáo, nặc danh gửi chỗ này chỗ kia nói ông Nam về thay đổi nhiều quá. Dư luận nhiều lắm nhưng lúc đó chẳng có cách nào khác là mình phải làm, nếu không hành động là mình tự giết mình. Lúc đó ta phải dùng một bàn tay sắt, chỉ có bàn tay sắt, một bàn tay trong sạch mới giải quyết được nhân sự lúc này.

* Có phải thời gian trong quân ngũ đã rèn luyện cho anh có "bàn tay sắt"?

- Từ nhỏ cho đến lớn, tôi luôn nghĩ mình thích kinh doanh và trong đầu óc lúc nào cũng nung nấu điều này. Khi đi học, bố mẹ đi tản cư về Hội An thì tôi đi buôn bán, dùng đồng lợi nhuận đó để mua sách vở, không muốn xin tiền ba mẹ. Tôi nghĩ kinh doanh là bẩm sinh của mình. Trong kinh doanh giống như trong chiến trường, một là mình thắng hai là mình thua nên tôi nghĩ nếu không giải quyết được khâu tổ chức, yếu tố con người thì mình sẽ thất bại. Vì thế nên tôi phải chấp nhận, dù biết chắc chắn trong 10 người thì có tới 8 người không ưa mình.

* Khi HĐQT không đồng ý, anh có đưa ra cam kết để thuyết phục?

Ông Thân Đức Nam sinh năm 1958, thạc sĩ Quản trị kinh doanh. Năm 1992 lập công ty TNHH, tháng 7.2000 làm Giám đốc Xí nghiệp 545 thuộc Cienco 5. Năm 2004 làm quyền TGĐ, rồi TGĐ Cienco 5. Hai lần được Thủ tướng Chính phủ tặng bằng khen, Chiến sĩ thi đua ngành GTVT năm 2004 và năm 2005, doanh nhân tiêu biểu năm 2006 và một số danh hiệu khác.

- Tôi phải chấp nhận điều đó, khi thay thế, tôi thường bổ nhiệm quyền giám đốc và nói rõ nếu trong vòng 6 tháng mà anh không làm được, không xoay xở được tình hình của đơn vị thì tôi tiếp tục thay đổi. Những ai có tài, có tâm và đủ tầm thì được trọng dụng, tôi bổ nhiệm cả đội trưởng lên thẳng giám đốc.

* Thân Đức Nam thì nhiều người không biết nhưng nói Thời thì hầu hết người dân ở Điện Bàn (Quảng Nam) đều quý mến?

-  Ba mẹ đẻ ra đặt tên là Thời, tên trong khai sinh mang tên là Thân Đức Nam. Với tôi, khi làm bất cứ một điều gì, tôi cũng nghĩ đến quê hương, nơi mình sinh ra và lớn lên. Mình không dứt bỏ được quê hương. Giúp quê hương được cái gì là tôi cố gắng hết sức.

* Để có được một dự án bất động sản là rất khó, nhiều khi phải có chi phí ngầm. Anh làm gì để Cienco 5 có dự án?

- Với một TCT nhà nước thì mình không thể dùng một khoản chi phí nào gọi là ngầm để có dự án được. Mình đâu có lấy được tiền của Nhà nước mà dùng cho chi phí bôi trơn hay này khác được. Hoàn toàn dựa vào uy tín, thương hiệu của doanh nghiệp. Khi các địa phương kêu gọi đầu tư, họ mời cả các doanh nghiệp nhà nước và tư nhân tham gia, doanh nghiệp nào tốt, uy tín thì người ta chọn. Đến bất cứ đâu để làm ăn, điều đầu tiên tôi nghĩ đến là phải làm lợi cho người dân, thứ hai là địa phương và doanh nghiệp phải có hiệu quả. Với người dân thì mình giải tỏa, đền bù làm sao cho thích đáng, sử dụng lao động ở đây để đưa họ vào làm trong khu đô thị. Với địa phương thì đóng thuế đầy đủ. Làm như vậy, tôi nghĩ bất kỳ địa phương nào cũng ủng hộ chứ không phải bôi trơn gì hết.

* Trong kinh doanh, đã khi nào anh đứng trước hoàn cảnh bị gục ngã?

- Kinh doanh thì có lúc lên bờ, có lúc xuống ruộng. Khi tôi mới về, TCT rất khó khăn. Các doanh nghiệp thành viên đều do TCT bảo lãnh nên khách hàng đòi nợ cứ bám lấy tổng. Chủ nợ này, doanh nghiệp kia điện thoại đến đòi nhức hết cả đầu, rồi đơn thư kiện tụng. Đầu óc lúc nào cũng căng như dây đàn. Đây chính là lúc tôi bị áp lực nhiều nhất.

* Anh có hài lòng với những gì mà mình đã đạt được? 

- Với cá nhân, tôi nghĩ mình làm TGĐ là được rồi, không nên mơ hồ một cái gì khác. Điều mơ ước của tôi là TCT hoàn thành được cổ phần hóa, các doanh nghiệp được niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán.

* Thành công này, ông ngoài nỗ lực của bản thân, anh có cho mình gặp may mắn?

- Khi tôi ở Quảng Ninh thì người ta nói là ông Nam gặp thiên thời, địa lợi, nhân hòa. Cái này cũng có thể đúng mà cũng có thể sai, vì nếu tôi gặp thời thì tôi chỉ gặp được và thành công trong một dự án thôi, hết dự án đó là hết. Nếu tôi không có năng lực thì tôi đâu có tổ chức được doanh nghiệp, sau Quảng Ninh, tôi đến Cần Thơ, rồi đến Bình Thuận... Dự án nào cũng thành công. Phải khẳng định một điều là anh phải có năng lực thì anh mới làm được.

* Điều hành doanh nghiệp phải có nghệ thuật, anh có nghệ thuật gì?

- Tôi chẳng có nghệ thuật gì hết, đi lên từ nhỏ đến lớn. Điều hành doanh nghiệp tôi phải tính toán các dự án để mang lại hiệu quả, thứ hai phải thu phục nhân tâm để cán bộ, công nhân trung thành với mình. Trong hàng nghìn người chỉ cần một người không ủng hộ thì doanh nghiệp mất hết uy tín. Và người điều hành có tài, có tâm huyết thì chắc chắn sẽ thành công.

* Theo anh, dũng cảm và mạo hiểm có phải là những tính cách bắt buộc phải có trong kinh doanh?

- Hoàn toàn chính xác, nếu anh không mạo hiểm thì không được. Khi tôi về làm TGĐ còn rất nhiều khó khăn nhưng tôi dám quyết tham gia đấu thầu một gói thầu khoảng 600 tỉ trong khi két của TCT không có nổi lấy một tỉ bạc. Chính dự án tôi đã trúng thầu, lãi cả trăm tỉ. Không có quyết đoán thì thua ngay. Kinh doanh phải có gan và chớp thời cơ, thời cơ không bao giờ lặp lại lần thứ hai.

* Có người nói làm kinh doanh không có thủ đoạn thì không thành công được, anh nghĩ sao?

- Ý kiến đó là ở một người không có tâm. Sử dụng thủ đoạn để hạ một người, mình thành đạt mà họ sạt nghiệp thì có nên không. Nếu không có tâm thì trong cuộc đời chắc chắn sẽ gặp điều không hay vì quả báo.

* Anh có ngại có khi có quá nhiều cán bộ cấp dưới giỏi hơn mình?

- Họ giỏi hơn mình để giúp mình là tốt chứ, đừng nghĩ họ giỏi là họ lật mình. Ý nghĩ đó là hoàn toàn sai lầm. Có những cái anh không thể biết hết được, anh phải hỏi cấp dưới của mình. Mình cần phải học hỏi để đi lên, cầu thị mới phát triển được. Càng có người giỏi giúp mình thì mình càng có nhiều cơ hội để thành công.

* Điều hành một TCT đã hết thời gian, anh quan tâm và dạy các con của mình bằng cách nào?

- Tôi ít có thời gian nhưng khi có điều kiện gần con, tôi đều tâm sự với con cái về chuyện học hành, chuyện riêng tư của con cái, thi thoảng cũng kiểm tra việc học hành của con cái. Tôi luôn nói với các con mình, đừng có bao giờ ỷ lại bố, mẹ. Tôi hay kể với các con về những khổ cực mà mình đã trải qua khi còn nhỏ, để chúng hiểu có được như ngày hôm nay bố nó phải nỗ lực như thế nào. Trong suy nghĩ của tôi, lúc nào gia đình cũng giữ một vị trí quan trọng, phần thưởng nào của tôi cũng đều có công của vợ, con. Nếu tôi nhận được một phần thưởng nào đó thì mình cũng nghĩ đó có cả vợ và con.